Zbiory plastyki nieprofesjonalnej Muzeum Śląskiego w Katowicach są gromadzone od 1984 roku – początkowo w ramach Działu Etnografii, następnie w Sekcji Plastyki Nieprofesjonalnej Działu Sztuki, a obecnie Działu Plastyki Nieprofesjonalnej.

Sztuka nieprofesjonalna to fenomen znany od końca XIX wieku, wielokrotnie opisywany i dokumentowany. Różnorodność tego zjawiska sprawia jednak, że niemożliwe jest stworzenie jednoznacznych pojęć umożliwiających niezawodne klasyfikowanie artystów i ich dzieł, niemożliwe jest stworzenie kanonu kryteriów charakteryzujących. Nawet badaczom nastręcza ogromne trudności, czego przejawem jest nieprecyzyjne nazewnictwo i mnogość terminów: sztuka naiwna, amatorska, nieuczona, intuicyjna.

Autonomia Działu Plastyki Nieprofesjonalnej Muzeum Śląskiego pozwala na dogłębne badanie, a także penetrowanie niezawodowych środowiska twórczych. Ma to szczególne znaczenie w przypadku zjawiska tak charakterystycznego i wyjątkowego na skalę światową, jak amatorski ruch plastyczny na Górnym Śląsku.

Kolekcja muzealna ma ilustrować oryginalność i specyfikę sztuki nieprofesjonalnej na Śląsku, przede wszystkim w szerokim kontekście kulturowym i tożsamościowym, ale także z punktu widzenia estetycznego i artystycznego. Nowa koncepcja budowania zbiorów ma na celu stworzenie prezentowanej w nowym gmachu Muzeum Śląskiego wystawy stałej ilustrującej niezwykłość śląskiej sztuki „nieuczonej” oraz zakłada dokumentację amatorskiego ruchu plastycznego od lat międzywojennych do czasów współczesnych – przede wszystkim na podstawie działalności takich grup artystycznych, jak Grupa Janowska, „Gwarek 58”, „Bielszowice”, „Filar 72” czy też „18-Obsydian”. W kolekcji zatem znajdują się dzieła najbardziej reprezentatywnych dla Śląska artystów – Teofila Ociepki, Ludwika Holesza, Erwina Sówki, Pawła Wróbla, Bronisława Krawczuka, Ewalda Gawlika, Władysława Lucińskiego, Franciszka Kurzeji, Jana Nowaka i wielu innych. Są też prace twórców mniej znanych, umożliwiające monitorowanie ruchu amatorskiego.

Zbiory nie ograniczają się jednak wyłącznie do twórców śląskich – zawierają również prace ciekawych artystów z innych regionów Polski, na przykład Stanisława Zagajewskiego, Eugeniusz Brożka, Franciszka Adamika czy Włodzimierza Czerwa. Pozwala to na szersze poznanie zjawiska i analizę porównawczą.

„Galeria Sztuki Pogranicza” wzbogaca program Działu Plastyki Nieprofesjonalnej. Celem ekspozycji w galerii jest animacja amatorskiego ruchu plastycznego oraz przybliżenie ciekawych i oryginalnych współcześnie tworzących artystów. W tej konwencji prezentowane były wystawy Krzysztofa Websa, Marka Idziaszka i Jacka Albrechta z Opola, a w 2009 roku planowana jest jeszcze ekspozycja prac Justyny Matysiak z Poznania – jedynej w Polsce zdobywczyni Grand Prix organizowanych od 1966 roku Światowych Triennale Sztuki Naiwnej „Insita” w Bratysławie.

Ciągle rozbudowywana kolekcja plastyki nieprofesjonalnej Muzeum Śląskiego nie tylko zaświadcza o fenomenie twórców tej sztuki, ale również promuje Górny Śląski - wielokrotnie wykorzystywana w publikacjach książkowych, prasowych oraz przez twórców filmowych.

Kierownik Działu Plastyki Nieprofesjonalnej: Sonia Wilk