Galeria malarstwa polskiego po 1945 roku - Muzeum Śląskie

Kolekcja sztuki współczesnej Muzeum Śląskiego w Katowicach, gromadzona od początku restytucji muzeum w 1984 roku, stanowi kontynuację zbiorów pozyskanych w przedwojennym okresie działalności muzeum. Liczy ona obecnie około 14.000 muzealiów. Największą część stanowią zbiory malarstwa polskiego, grafiki polskiej i europejskiej oraz liczny zbiór plakatu. Znacznie skromniejsze są nabytki sztuki zdobniczej, rzeźby i fotografii artystycznej.

Kolekcja malarstwa współczesnego obejmująca sztukę powstałą po 1945 roku, liczy obecnie około 630 obiektów. Głównym założeniem i ambicją tworzących kolekcję było rejestrowanie aktualnych trendów i kierunków w sztuce, pozyskiwanie cennych dzieł ukazujących najciekawszych twórców: przedstawicieli znaczących grup malarskich oraz interesujących indywidualności twórczych. Muzeum zgromadziło dzieła artystów wywodzących się ze znanych i cenionych szkół artystycznych: krakowskiej, warszawskiej, wrocławskiej oraz twórców działających na terenie Śląska.

Najstarszą grupę stanowią dzieła artystów wywodzących się z tradycji polskiego koloryzmu (Józef Czapski, Wacław Taranczewski, Hanna Rudzka-Cybisowa, Leon Dołżycki), nurtu mającego swój początek w sztuce przedwojennej i długo kontynuowanego w sztuce okresu powojennego. W ramach kolekcji bogato jest reprezentowane malarstwo metaforyczno -ekspresyjne, o niezwykle szerokim zasięgu, obejmujące artystów różnych pokoleń, tworzących w odmiennej stylistyce, których łączy zamiłowanie do posługiwania się symbolem, znakiem i stylizacją deformującą przedstawiane formy. Do tej grupy należą m.in. prace Zdzisława Beksińskiego, Kiejstuta Bereźnickiego, Jerzego Krawczyka, Kazimierza Mikulskiego, Jerzego Nowosielskiego, Erny Rosenstein, Jonasza Sterna i wielu innych.

W zbiorach liczną grupę tworzą obrazy artystów zafascynowanych abstrakcją geometryczną, kierunkiem sięgającym swoimi korzeniami do przedwojennego konstruktywizmu (dzieła Henryka Stażewskiego Jerzego Rosołowicza i Andrzeja Gieragi, cykle Jana Berdyszaka, tzw. reproduktor światła Jana Chwałczyka, kompozycje Janusza Orbitowskiego i Ryszarda Winiarskiego).

Znaczną część kolekcji stanowi malarstwo prezentujące twórczość czołowych artystów środowiska śląskiego (m.in. Andrzej S. Kowalski, Rafał Pomorski, Jacek Rykała, Roman Nowotarski, Zygfryd Dudzik, Hilary Krzysztofiak, Zygmunt Lis, Andrzej Urbanowicz, Urszula Broll, Olgierd Bierwiaczonek, Zdzisław Stanek i inni). Szczególnie cennym dla kolekcji nabytkiem są dwa monumentalne cykle Franciszka Starowieyskiego, zatytułowane Teatr Rysowania, powstałe w Katowicach w latach 1986 i 1988, w trakcie pokazów artysty w ramach „Spotkań Teatru Wizji i Plastyki”.  W ostatnich latach kolekcja malarstwa współczesnego znacznie wzbogaciła się o nowe, cenne nabytki, m.in.: taszystowską kompozycja autorstwa Tadeusz Kantora, dzieła Jana Lebensteina, Stanisława Drożdża oraz prace artystów z grupy Twożywo, The Krasnals i Łódź Kaliska. Od kwietnia 2009 roku niewielka część zbiorów jest stale dostępna dla zwiedzających w ramach nowopowstałej Galerii malarstwa polskiego po 1945 roku.

Zbiory grafiki polskiej i obcej oraz rysunku obejmują łącznie około 2000 eksponatów. Reprezentują różne polskie szkoły artystyczne, ze szczególnym uwzględnieniem grafików związanych z katowickim Wydziałem Grafiki ASP w Krakowie (obecnie samodzielna uczelnia). W zbiorach muzeum prace artystów - reprezentantów środowisk m.in. warszawskiego, krakowskiego, łódzkiego, toruńskiego, poznańskiego, wrocławskiego, sytuują się w klimacie szeroko pojętej metafory, symboliki i ekspresji. Wśród nich należy wymienić m.in. Tadeusza Brzozowskiego, Kazimierza Mikulskiego, Jerzego Skarżyńskiego, Jacka Gaja, Lucjana Mianowskiego, Tadeusza Jackowskiego, Józefa Gielniaka, Leszka Rózgę, Alfreda Lenicę, Jana Berdyszaka, Jana Gieragę, Janusza Przybylskiego, Andrzeja Basaja, Izabellę Gustowską, Eugeniusza Get-Stankiewicza, Jerzego Panka, Barbarę Narębską-Dębską, Mieczysława Wejmana, Danutę Leszczyńską-Kluza i wielu innych.

Współczesna rzeźba polska nie jest licznie reprezentowana w naszych zbiorach muzealnych w porównaniu do powyższych kolekcji malarstwa, grafiki i plakatu. Prace współczesnych artystów - rzeźbiarzy ilustrują różne style i środowiska twórcze, wśród nich m.in.: warszawskie - Adam Myjak, Gustaw Zemła, Antoni Kurzawa; krakowskie - Bronisław Chromy, Jerzy Bereś, Maria Pinińska-Bereś, Jacek Waltoś, Jan Nowicki; poznańskie - Jan Berdyszak; wrocławskie - Natalia Lach-Lachowicz oraz Władysław Hasior - Zakopane.

Zbiory z różnych dziedzin sztuki współczesnej dopełnia polska fotografia artystyczna, reprezentująca artystów fotografików, których prace w drodze zakupów i darów trafiły do zbiorów muzealnych. Obecna, stale powiększająca się kolekcja obejmuje obiekty z lat 60.-80. XX wieku oraz prace powstałe w ostatnich latach. W zbiorach szeroko reprezentowane jest śląskie środowisko fotografików, m.in.: Edward Poloczek i Michał Cała, których prace inspirowane są krajobrazem śląskim, oraz Stanisław Gadomski i Michał Sowiński, tworzący głównie akty kobiece. Do grona wybitnych fotografików należy również Krzysztof Vorbrodt, autor  interesujących fotografii - kolaży z cyklu „Symetriady”, złożonych z fragmentów zdjęć mikroskopowych i krajobrazowych, przekształconych poprzez odbicia lustrzane w motywy dekoracyjne.

 
Wybór prac został również podyktowany możliwościami przestrzeni ekspozycyjnej, jaką dysponuje obecnie Muzeum oraz charakterem posiadanych zbiorów. Wystawa, chociaż ujęta w pewną umowną klamrę czasową, została potraktowana z dużą swobodą chronologiczną, służącą bardziej wyrazistemu wyakcentowaniu pewnych stylów i trendów w sztuce powojennej, które niekoniecznie konsekwentnie następowały po sobie na zasadzie dokonujących się w czasie przemian oraz istotnych dla całości walorów estetycznych.

Prezentowana ekspozycja pełni również funkcję zwiastuna przyszłej, znacznie obszerniejszej Galerii Polskiego Malarstwa po 1945 roku, która w nieodległej przyszłości znajdzie swoje stałe miejsce w okazałych przestrzeniach wystawienniczych nowego gmachu Muzeum Śląskiego w Katowicach.

Kurator wystawy: Joanna Szeligowska-Farquhar