Światło historii. Górny Śląsk na przestrzeni dziejów

 

Wystawa, prezentowana w miejscu dawnej kopalni „Katowice” – przez blisko dwieście lat będącej świadkiem i uczestnikiem najważniejszych zdarzeń oraz procesów historycznych, jest opowieścią o Górnym Śląsku od czasów najdawniejszych do roku 1989, do przełomu ustrojowego. Jak wyglądał dawny Śląsk z jego zmieniającymi się władcami? W jaki sposób przebiegał rozwój miast, do których przybywali ludzie mówiący różnymi językami, by trudnić się tu handlem i rzemiosłem, uprawiać rolę i budować początki przyszłej przemysłowej potęgi regionu?

Na ponad 1364 metrach kwadratowych prezentujemy, jak Śląsk staje się pomostem między Wschodem a Zachodem, areną ostrych starć politycznych i religijnych, a jednocześnie miejscem, gdzie rozkwitało  życie kulturalne i umysłowe. Ogromne zmiany nastąpiły w końcu XVIII wieku, gdy z Anglii wraz z rewolucją przemysłową dotarła tu maszyna parowa, co umożliwiło eksploatację na wielką skalę bogactw naturalnych. Było to początkiem Górnego Śląska industrialnego i wielkomiejskiego, tak bardzo różniącego się od ziem sąsiednich.

Wystawa pokazuje, jak okoliczności i wydarzenia historyczne – te wielkie i te pozornie mniej znaczące – kształtowały ten region i mieszkających tu ludzi, jak formowała się świadomość społeczna oraz w jakich okolicznościach politycznych pojawiały się nowe problemy – pytania o tożsamość narodową i religijną. Ujawniamy procesy prowadzące do nasilenia się antagonizmów narodowych, przypominamy moment budzenia się i rozwijania polskiej świadomości narodowej, okres rozległej autonomii, postawy wobec II wojny światowej oraz zmiany po 1945 roku i w latach osiemdziesiątych.

Ekspozycja nie zadaje prostych pytań i nie udziela łatwych odpowiedzi. Zwiedzając ją, poznając fakty, odczytując i interpretując zamknięte w historii emocje, widz musi samodzielnie doszukiwać się wiedzy o tym, jak powstawał fenomen tego wielokulturowego i pełnego sprzeczności regionu i co złożyło się na jego niezwykłą tożsamość, czynników, które stawiały tę ziemię i jej mieszkańców przed kolejnymi wyzwaniami i przed nowymi szansami. I kolejnych kierunków, w jakich poprowadzi nas „światło historii”...

 

Eksponaty
Prezentowane na wystawie eksponaty pochodzą ze zbiorów archeologicznych, etnologicznych i historycznych. Znaleziska archeologiczne zgromadzone w wyodrębnionej części wystawy są dokumentami najstarszej historii tego regionu. Każdy eksponat opowiada jakieś historie, które – połączone – tworzą pełniejszy obraz regionu.

Szabla górnicza honorowa

 

Szabla górnicza honorowa, Carl Eickhorn, Solingen, Niemcy, XIX/XX w., stal, mosiądz, jaszczur
Zwyczaj wręczania zasłużonym górnikom szpady, a początkowo również szabli, stosowany był w XIX i początkach XX wieku. Te niezwykle zdobne, z elementami z jaszczura czy safianu, wręczane były urzędnikom górnictwa jako dopełnienie munduru. Szpadę jako oznakę honorową dla wyróżniających się górników wprowadzono w Polsce w 1967 roku i nosi się ją do galowego munduru przy lewym boku.

Figurka Bezrobotnego Froncka Figurka Świętej Anny Samotrzeć Wianek i bukiecik jubilatów, pamiątka srebrnego weselao

 

Figurka Bezrobotnego Froncka, Górny Śląsk, l. 30. XX w., fajans
Bezrobotny Froncek – śląski sowizdrzał, wychodzący bez szwanku z najrozmaitszych opresji na całym świecie – to bohater jednego z najpopularniejszych polskich komiksów okresu międzywojennego.

Figurka Świętej Anny Samotrzeć, Siemianowice Śląskie, l. międzywojenne, biskwit, szkło
Według tradycji czczona na Górze Świętej Anny rzeźba kryje relikwie babki Jezusa. Góra Świętej Anny to jedno z ważniejszych miejsc sakralnych na Górnym Śląsku, odwiedzane zarówno przez polskich, jak i niemieckich pątników.

Wianek i bukiecik jubilatów – pamiątka srebrnego wesela, Górny Śląsk, XIX/XX w., srebro, aksamit, drewno, szkło
Wianki ze srebra lub złota, a w uboższych rodzinach ze srebrzonego lub złoconego papieru albo metalu, zakładały kobiety na Górnym Śląsku z okazji rocznic ślubu. Mężczyźni nosili też z podobnego kruszcu bukiecik przypięty do marynarki. Atrybuty jubileuszu ozdobnie oprawiano i przechowywano jako cenną pamiątkę rodzinną.
 

Kuratorzy wystawy: Jarosław Racięski, Krystyna Pieronkiewicz-Pieczko