Laboratorium przestrzeni teatralnych - przeszłość w teraźniejszości


Wystawa prezentuje najbardziej znaczące dokonania teatru europejskiego, począwszy od jego antycznych korzeni, aż po poszukiwania sceny współczesnej. Jej kompozycja opiera się na koncentrycznym układzie dwóch następujących po sobie kręgów: w pierwszym makiety i wizualizacje historyczne ukazują przeobrażenia przestrzeni teatralnych, w drugim zaprezentowano przykłady zastosowania historycznych modeli w polskim teatrze.

Zachęcając widzów do aktywnego uczestnictwa w wystawie, proponujemy nieskończoną ilość możliwych ścieżek jej zwiedzania. Przez nawiązanie do działań w laboratorium starano się różnymi sposobami przyciągnąć uwagę odbiorcy i pobudzić jego wyobraźnię. Umieszczone pośrodku wystawy modele przestrzeni teatralnych obrazują podstawowe zmiany relacji sceny i widowni. Multimedialne prezentacje, tworzące wewnętrzny krąg ekspozycji, zawierają wiedzę historyczną uzupełnioną wybranymi zagadnieniami kulturowymi. Zgromadzone archiwalia ukazują rozwój i przeobrażenia przestrzeni scenicznych, charakteryzują też rolę człowieka jako twórcy, uczestnika i odbiorcy widowiska. Projekty, szkice, rysunki, obrazy, a także kostiumy i makiety odsłaniają współczesny obraz budowania idei teatralnych.

Na ponad 800 metrach kwadratowych ekspozycji znalazły się dzieła największych scenografów w powojennej historii polskiego teatru, m.in. Józefa Szajny, Jerzego Gurawskiego, Andrzeja Kreutz Majewskiego, Zofii Wierchowicz, Jerzego Skarżyńskiego.
 

Eksponaty

Andrzej Kreutz- Majewski (1936-2011), Pasja według św. Łukasza Krzysztofa Pendereckiego

Zofia Wierchowicz (1924-1978), Henryk VI Williama Szekspira

 

Zenobiusz Strzelecki (1915–1987), Żaby Arystofanesa, 1963 brystol, tempera
Zgodnie z zamysłem Zenobiusza Strzeleckiego, autora dekoracji do komedii Żaby, scenografia ma nawiązywać do antycznego greckiego teatru. Akcja spektaklu rozgrywała się na charakterystycznym dla jarmarcznych wystawień komedii drewnianym podeście podpartym fragmentami kolumny – scenę z trzech stron ograniczały kotary oraz namalowane na nich trzy wejścia, nawiązujące do otworów znajdujących się w antycznym budynku skene.

Andrzej Stopka (1904–1973), Historyja o chwalebnym Zmartwychwstaniu Pańskim Mikołaja z Wilkowiecka, brystol, tempera  
Andrzej Stopka w swoim projekcie dekoracji sięga do tradycji średniowiecznego misterium i moralitetu. Odwołując się do ludowej tradycji, wpisał ją w formę drewnianej szopki-stajenki.

Andrzej Sadowski (1925-2009), Wesele Stanisława Wyspiańskiego, tektura, technika mieszana
Projekt dekoracji do Wesela stanowi przykład przestrzeni symbolicznej, wykorzystującej cytaty utrwalone w tradycji polskiego teatru. Kompozycja ramy scenicznej przywołuje zarys obecnej w dramacie konstrukcji szopki, nawiązuje również do scenografii Stanisława Wyspiańskiego, a symbole sięgają do źródeł rewolucji scenicznej i teatru narodowego, budowanego na fundamencie historyzmu Jana Matejki. Nowoczesna forma przestrzeni kolorem i światłem tworzy surrealistyczny nastrój spektaklu.

Lidia (1920-1994) i Jerzy (1924-2004) Skarżyńscy, La clemenza di Tito Wolfganga Amadeusza Mozarta

Józef Szajna (1922-2008), Replika IV

 

Lidia (1920–1994) i Jerzy (1924–2004) Skarżyńscy, La clemenza di Tito Wolfganga Amadeusza Mozarta, 1978, brystol na tekturze, gwasz
Zgodnie z ówczesną konwencją Lidia i Jerzy Skarżyńscy zaprojektowali dekoracyjną przestrzeń z licznymi detalami, utrzymaną w tonacji królewskiej purpury i złota. Dzięki perfekcyjnemu zastosowaniu perspektywy i użyciu elementów architektonicznych w celu zwielokrotnienia efektu przestrzennego Skarżyńscy uzyskali na scenie złudzenie głębi, tworząc iluzoryczny świat opery zamknięty ścianami sceny pudełkowej.

Józef Szajna (1922–2008), Replika IV, 1973, płyta pilśniowa, farba emulsyjna
Obiekt do Repliki IV, której premiera odbyła się w Teatrze Studio w Warszawie w 1973 roku. Idea przestrzeni teatralnej wynikała z obrazu dekonstrukcji i rozpadu świata, który w następujących po sobie sekwencjach budowany był od nowa na oczach widzów za pomocą działania aktorów. Obok nich artysta wykorzystał kukły ludzkich wraków i sylwety symbolizujące zagładę jednostki niszczonej przez totalitaryzm.
 
Kuratorki wystawy: Sylwia Ryś, Agnieszka Kołodziej-Adamczuk